Sandy Đặng, Hành trình của nhà Lãnh đạo Thích ứng (Kỳ 1)

Chúng tôi đã có vinh dự được phỏng vấn chị Sandy Đặng, nguyên Giám đốc điều hành Quỹ giáo dục Việt Nam (VEF), đồng sáng lập và hiệu trưởng của tổ chức CoInnovate Consulting. Là một chuyên gia trong lĩnh vực Lãnh đạo Thích ứng (Adaptive Leadership) và Tự sự trước công chúng (Public Narrative), chị đã chia sẻ với chúng tôi về hành trình của mình.

Lí do cần “Lãnh đạo thích ứng” (Adaptive Leadership)

“Lãnh đạo thích ứng” là một khái niệm có thể vẫn còn mới đối với Việt Nam. Chị có thể chia sẻ thêm về khái niệm này và những ứng dụng của nó trong cuộc sống của chúng ta hiện nay không?

Triết lý chủ đạo của lãnh đạo thích ứng là về những cách thức để chúng ta ứng xử ra sao với những thay đổi trên thế giới. Thế giới hiện đang đối mặt với rất nhiều thách thức, có thể chia làm 2 loại: “thách thức thích ứng”“thách thức kỹ thuật”.

Thách thức kỹ thuật (technical challenges) là những thách thức mà chúng ta về cơ bản đã biết cách giải quyết.

Ví dụ như khi mình bị ốm, mình đi khám bác sĩ và được bác sĩ kê đơn thuốc. Bác sĩ có thể đưa ra được đơn thuốc đó vì họ dựa trên những thử nghiệm về hiệu quả của các loại thuốc trước đó và nhờ vậy biết cách chữa khỏi bệnh.

Thách thức thích ứng (adaptive challenges) là loại thách thức mới mẻ mà chúng ta chưa quen đối mặt, và giải pháp chưa được nhiều người biết đến, thậm chí là lần đầu tiên xuất hiện trong lịch sử.

Để thích nghi được với dạng thách thức này, chúng ta cần thay đổi rất nhiều về giá trị sống, về thái độ và góc nhìn. Một số thách thức đòi hỏi sự thích ứng có thể kể đến là biến đổi khí hậu, bùng nổ dân số hay chính đại dịch COVID-19 hiện nay.

Trước đại dịch, tôi đã giảng dạy về Lãnh đạo thích ứng và Tự sự trước công chúng trực tiếp cho học viên của mình. Nhưng khi COVID-19 xảy ra, tôi không thể quay về Việt Nam và đến các nước khác để giảng dạy, nên tôi phải thích nghi với tình hình mới và chuyển sang dạy trực tuyến.

Quá trình này buộc tôi phải thoát ra khỏi vùng an toàn của mình. Ban đầu tôi không tự tin về kỹ năng giảng dạy trực tuyến của mình. Tôi cảm thấy bối rối vì không còn có thể phụ thuộc vào những kỹ năng và kinh nghiệm giảng dạy trực tiếp của mình nữa. Nhưng tôi phải chấp nhận hoàn cảnh này.

Đại dịch đã buộc tôi phải thay đổi. Tôi phải chấp nhận rằng tôi cần học một kỹ năng mới và phải có một tâm thế mới. Tôi đã phải thử nghiệm nhiều cách thức khác nhau khi giảng dạy trực tuyến vì tôi không biết cách nào sẽ hiệu quả. Tôi đã cảm thấy sợ hãi bởi vì tôi đã bước vào một lĩnh vực mà tôi không rõ – dạy học trực tuyến. Và tôi biết trải nghiệm của tôi cũng giống với những gì đang xảy ra trên thế giới lúc này.

Có hai chủ thể lớn được kỳ vọng có thể giải quyết thách thức, đó là lãnh đạo có thẩm quyền” “lãnh đạo thích ứng”.

Lãnh đạo có thẩm quyền (authority) là những người có chức vụ trong chính phủ, nhà nước, các cơ quan, tổ chức – những người có quyền lực hơn người khác. Ngược lại với khái niệm trên, những người đảm nhận vai trò lãnh đạo thích ứng (adaptive leadership) không cần phải có chức danh hay địa vị. Cần phải hiểu rằng, lãnh đạo là một hoạt động, do đó bất kỳ ai cũng có thể đảm nhận vai trò lãnh đạo bất kể vị trí hoặc chức vụ của họ là gì.

lãnh đạo

Sự khác biệt cơ bản giữa hai khái niệm này là: lãnh đạo có thẩm quyền tác động đến người khác để họ làm theo theo tầm nhìn của mình; trong khi lãnh đạo thích ứng sẽ tác động đến người khác để giúp họ giải quyết các vấn đề trong cuộc sống của chính họ, để họ tự thích nghi và tận dụng các cơ hội cuộc sống mang lại.

Khi có những thách thức kỹ thuật, lãnh đạo có thẩm quyền là cơ quan tốt nhất để giải quyết. Nhưng chúng ta không thể áp dụng phương thức lãnh đạo có thẩm quyền để giải quyết các thách thức thích ứng. Đối với những thách thức thích ứng, chúng ta cần sự chung sức của nhiều cá nhân và tập thể khác nhau. Đó là lý do tại sao chúng ta cần khả năng lãnh đạo thích ứng để truyền cảm hứng, khuyến khích và hướng dẫn người khác làm những việc cần thiết.

Những ý tưởng xoay quanh lãnh đạo thích ứng đã được Ron Heifetz và Marty Linsky phát triển qua các quyển sách như The Practice of Adaptive Leadership (tạm dịch: Thực hành lãnh đạo thích ứng) hoặc Leadership on the Line (tạm dịch: Lãnh đạo trên đường biên) hoặc Leadership Without Easy Answers (tạm dịch: Lãnh đạo không có câu trả lời dễ dàng).

Về bản chất, lãnh đạo nên được hiểu là khả năng tác động để tạo ra thay đổi nhằm xây dựng và tạo điều kiện cho các tổ chức và cá nhân được phát triển hết tiềm năng của họ. Cụ thể, lãnh đạo là việc huy động những đội nhóm, cộng đồng để vượt qua những thử thách khó khăn và vươn lên mạnh mẽ. Điểm mấu chốt ở các nhà lãnh đạo thích ứng là họ hiểu được tầm quan trọng của việc thích ứng và có khả năng sử dụng các quy trình cũng như các công cụ liên quan để xây dựng năng lực thích ứng của tổ chức của mình.

Hành trình đến với “lãnh đạo thích ứng”

Chúng tôi tò mò muốn biết điều gì đã truyền cảm hứng cho chị đến với con đường này, dù nó là khái niệm rất mới ở Việt Nam.

Mọi thứ bắt đầu vào năm 2011 khi tôi được Tổng thống Mỹ Barack Obama bổ nhiệm làm thành viên Hội đồng Quản trị Quỹ Giáo dục Việt Nam (VEF). Tại đó tôi đã có cơ hội gặp rất nhiều người trẻ Việt Nam làm việc trong lĩnh vực giáo dục. Họ đều là những chuyên gia trong ngành và có nhiều kiến thức chuyên sâu.

Khi nói chuyện với họ, tôi đã nhận ra nhiều người trẻ Việt Nam cần học thêm nhiều kỹ năng về lãnh đạo và quản lý – cũng giống như tôi ngày xưa. Họ rất tài năng và có chuyên môn tốt, nhưng họ cần biết cách truyền tải điều đó cho người khác. Vì vậy, tôi đã nói chuyện với họ về lãnh đạo thích ứng và rất mong muốn được hỗ trợ họ phát triển năng lực đó.

Khi tôi dạy kỹ năng Lãnh đạo thích ứng và Tự sự trước công chúng cho các nghiên cứu sinh Việt Nam, họ rất ngạc nhiên về hiệu quả và tính đột phá của những khái niệm này, bởi vì họ chưa tiếp xúc với những điều tương tự trước đây. Thấy vậy, tôi bắt đầu mở những cuộc hội thảo để chia sẻ thêm cho người trẻ Việt Nam. Nhưng tôi nghĩ họ cần nhiều hơn thế, và một mình tôi là không đủ.

Chị có thể chia sẻ về hành trình của mình không?

Tôi tham gia VEF năm 2011 khi được Tổng thống Obama bổ nhiệm làm thành viên Hội đồng Quản trị. Từ đó tôi bắt đầu giảng dạy lãnh đạo thích ứng. Năm 2014 thì tôi trở thành Giám đốc Điều hành chính thức của VEF; đây mới là lúc hành trình của tôi được mở rộng ra.

Khi trở thành Giám đốc Điều hành, tôi đã tận dụng nền tảng của VEF để đưa Lãnh đạo thích ứng và Tự sự trước công chúng đến với nhiều người hơn. Hai kỹ năng này rất quan trọng để lãnh đạo hiệu quả. Tự sự trước công chúng như một công cụ hỗ trợ thực hành lãnh đạo thích ứng; giúp người lãnh đạo kết nối với cộng đồng, tập thể của mình tốt hơn; và khơi gợi được ngọn lửa nhiệt huyết cũng như năng lực hành động trong đội nhóm.

Các học viên của tôi muốn trau dồi cách truyền cảm hứng và động lực cho người khác. Tôi hiểu điều đó và quyết định mở rộng chương trình của mình ra; kết hợp triết lý Lãnh đạo thích ứng và kỹ thuật Tự sự trước công chúng để đem lại một phương pháp lãnh đạo hiệu quả.

Ban đầu tôi chỉ dạy Tự sự trước công chúng cho 7 nghiên cứu sinh của VEF; dần dần con số đó lên đến 140 vào năm 2018. Tôi phải yêu cầu thêm kinh phí của Quỹ VEF, vì tôi được mời chia sẻ ở nhiều nơi hơn. Tôi đã tổ chức các khoá học ở bang Texas, Arkansas, California, Michigan và nhiều bang khác tại Mỹ; rồi cuối cùng là mang nó về Việt Nam.

Chị Sandy Đặng tại Tọa đàm Tự sự trước công chúng của ĐH Ngoại ngữ - ĐHQGHN
Chị Sandy Đặng tại Tọa đàm “Tự sự trước công chúng” của ĐH Ngoại ngữ – ĐHQGHN

Chúng ta đang ngày càng gặp nhiều thách thức mới. Việc học hỏi và nắm giữ vai trò lãnh đạo thích ứng vì vậy là rất quan trọng. Vậy ở Việt Nam, chúng ta có thể áp dụng nó ở đâu và trong lĩnh vực gì?

Như tôi đã nói ở trên, lãnh đạo thích ứng được áp dụng để giải quyết các thách thức thích ứng. Việt Nam đang ở “ngã rẽ” của phát triển, chúng ta đang đứng trước quá nhiều thay đổi. Tôi tin là trong bất kỳ khía cạnh nào, bất kỳ lĩnh vực nào, cũng đều đang phải đối phó với nhiều thách thức mới. Và trong những thách thức đó là những cơ hội rất lớn cho Việt Nam.

Ví dụ như về kinh tế, hiện nay Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số. Đây cũng là một vấn đề cần áp dụng lãnh đạo thích ứng để giải quyết. Trong khoa học – công nghệ, hiện thế giới đang trong giai đoạn của Cách mạng Công nghiệp 4.0. Công nghệ thay đổi rất nhanh, nếu không thích ứng thì chúng ta sẽ không theo kịp.

Kể cả trong xã hội, vai trò của phụ nữ cũng cần đến lãnh đạo thích ứng. Phụ nữ Việt Nam phải chịu nhiều áp lực, họ phải đáp ứng vai trò của một người vợ, người mẹ, người con dâu tần tảo khi ở nhà, một nhân viên mẫn cán khi ở công ty. Chắc chắn họ sẽ cần phải thích nghi với những áp lực đó, hoặc muốn thay đổi nó, và điều này đòi hỏi năng lực lãnh đạo thích ứng.

Bất cứ một lĩnh vực nào trong cuộc sống cũng đều cần đến lãnh đạo thích ứng, chỉ cần chúng ta biết giá trị nào và lĩnh vực nào chúng ta cần thay đổi.

(Kỳ 2 của bài phỏng vấn sẽ được đăng tải vào thứ Hai tuần sau – ngày 27/9)

Thanh Hương & Thanh Hằng

Tin liên quan